ریاضت در لغت چند معنا دارد كه عبارتند از:

 

1. تحمل رنج و تعب براى تهذیب نفس و تربیت خود یا دیگرى.

2.تمرین و ممارست.

3. كوشش و سعى.

4.گوشه‏نشینى توأم با عبادت و خوددارى نفس. ریاضت در اصطلاح نیز به معناى تحمل رنج و مشقت و از نظر جسمانى، خود را در محدودیت قرار دادن و در قبال آن به توانمندى‏هاى روحى رسیدن است.

 

انواع ریاضت‏

 

از یك نظر مى‏توان ریاضت را به دو نوع تقسیم كرد:

 

1.ریاضت به صورت مطلق؛ قطع نظر از آموزه‏هاى دینى.

2.ریاضت در قالب آموزه‏هاى دینى و براساس معیارهاى شرعى.

 

فرق‏هاى این دو عبارتند از:

 

1.ریاضت به معناى مطلق، عبارت است از این كه انسان از هر راه ممكن، جسم خود را به مشقّت بیندازد تا مهارت‏ها و توانمندى‏هایى را در بعد روحى به دست آورد؛ قطع نظر از این كه آیا چنین عملى از نظر احكام شرعى و مبانى دینى صحیح است یا نه. از این رو، مرتاضانى كه بدون در نظر گرفتن شریعت الهى، ریاضت مى‏كشند، براى رسیدن به هدف خود، هر عملى را انجام مى‏دهند؛ زیرا آنان بر این باورند كه فلان عمل، موجب تقویت روح یا اراده‏شان مى‏شود؛ اما در ریاضت‏هاى دینى (مانند روزه)، هرگز فرد از چارچوب شریعت خارج نمى‏شود و هر قدرت و نیرویى براى او مطلوب نیست.

او، براساس احكام الهى، روزه مى‏گیرد؛ زیرا احكام دینى، براى این است كه انسان را در حوزه عبودیت خدا قرار دهد و او را به مقام قرب الهى برساند؛ پس نتیجه و اثر ریاضت‏هاى شرعى و غیرشرعى، كاملاً با هم متفاوت است.

 

2. فرق دیگر ریاضت دینى با ریاضت غیردینى، این است كه دین، به انسان اجازه ضرر زدن به خود یا به دیگرى را نمى‏دهد و اعمال او همواره باید فایده عقلایى داشته باشد؛ براى مثال، روزه، عمل واجبى است كه افراد مكلّف، باید آن را بگیرند؛ اما همین روزه، اگر در جایى موجب آسیب شدید جسمانى یا بیمارى و یا تشدید آن گردد، حكم آن لغو مى‏شود و چنین فردى، نباید روزه بگیرد؛ در حالى كه مرتاض، ممكن است عملى را به این جهت انجام دهد كه موجب تقویت اراده شود و كارى ندارد به این كه این عمل ممكن است براى او ضرر داشته باشد یا نه و به عبارت دیگر، بر اساس قاعده كلى «لاضرر و لا ضرار فى الاسلام»، ضرر رساندن و ضرر دیدن، در اسلام و احكام آن، قرار داده نشده است. همچنین در قرآن آمده است:

 

خداوند براى هیچ كس بیشتر از توانایى‏اش تكلیف نمى‏كند».

1. مرتاض، این قواعد و اصول را نه تنها مد نظر ندارد، بلكه ممكن است برخلاف آنها عمل كند؛ به این جهت كه مى‏خواهد با ریاضت، ابعاد روحى و روانى خود را تقویت كند. از همین رو، بسیارى از احكام، ممكن است در مورد عده‏اى، تغییر كند یا آن تكلیف از دوش آنان برداشته شود؛ براى مثال، اگر كسى بیمار است و روزه گرفتن براى او ضرر دارد یا درمان او را به تأخیر مى‏اندازد و نیز افرادى كه مسافر هستند، نباید روزه بگیرند.

 

2. تفاوت دیگر، مربوط به انگیزه و هدفى است كه مرتاض دنبال مى‏كند. اگر از مرتاض سؤال شود كه انگیزه و هدف تو از این عمل چیست، ممكن است بگوید: براى تقویت روح یا به جهت تقویت اراده و یا به دلیل این كه بتوانم توانایى به دست آورم؛ اما نخستین شرط روزه، این است كه روزه‏دار، باید نیت و قصد «قربت» كند؛ «انما الاعمال بالنیات؛ عمل‏ها تنها با نیت، صحیح است».

 

3.روزه‏دار نیز ممكن است انگیزه‏اش دست‏یابى به بهشت و نعمت‏هاى بهشتى باشد؛ اما باید قصد «قربة الى الله» كند. او مى‏خواهد در قالب بندگى، رضایت خدا را به دست آورد و به دنبال آن، از نعمت‏هاى مادى و معنوى نیز بهره بگیرد؛ پس در ریاضت‏هاى الهى، قصد و انگیزه، الهى است؛ ولى معلوم نیست مرتاض چنین هدفى را دنبال كند.

 

4. یكى دیگر از تفاوت‏هایى كه بین ریاضت‏هاى غیردینى و ریاضت‏هاى دینى وجود دارد، به كارگیرى محصولات و نتایج ریاضت است. یك انسان مؤمن - كه در قالب عمل به احكام الهى به كمالاتى دست مى‏یابد - هرگز حاضر نیست از این كمالى كه به دست آورده، سوء استفاده كند و در راه حرام، آن را به كار گیرد؛ اما مرتاض ممكن است بر اثر ریاضت، توانمندى‏هایى به دست آورد و در راه غیرصحیح و غیرمشروع از آنها استفاده كند.

 

حال ممكن است سؤال شود كه آیا مى‏شود انسانى از طریق ریاضت‏هاى غیر دینى، به جایى برسد؟ جواب آرى است؛ زیرا ریاضت و نتایج آن، تحت نظام علّى و معلولى قرار دارد؛ یعنى اگر علت (به مشقّت انداختن جسم)، ایجاد شد، معلول (تقویت روح در بعدى از ابعاد) نیز حاصل مى‏شود. این علّت و معلول، ممكن است در قالب یك نظام ارزشى و الهى شكل بگیرد و ممكن است خارج از این نظام باشد؛ درست مثل یك چاقوى تیز كه مى‏توانیم در راه صحیح و یا غلط از آن بهره‏بردارى كنیم و ممكن است این چاقو از طریق صحیح تیز شده باشد و یا از راه غصبى. بنابراین، تقویت روح، چیزى شبیه تیز كردن چاقو است. بنابراین، در سایه ریاضت‏هاى دینى، علاوه بر این كه نفس انسان قدرتمند مى‏شود و او به كمالاتى مى‏رسد، به سعادت واقعى و جاودان نیز دست مى‏یابد و این، امرى است كه با ریاضت‏هاى غیردینى حاصل نمى‏شود.

 

سعی کنید پا را از حد و مرزی که شرع مقدس مقرر کرده فراتر نگذارید و دنبال ریاضات غیر شرعی مانند هیپنوتیزم و کارهای دیگری که بیشتر از هند وچین ومانند ان سرچشمه گرفته و بسیاری از انها از نظر اسلام حرام است نروید بهترین راه برای تزکیه روح انجام واجبات به طور کامل و دقیق وترک محرمات است اگر این نسخه را کاملا عمل کردید به اندازه ای که توان جسمی اجازه می دهد مستحبات مخصوصا نماز شب و راز نیاز با خدا در خلوت را در حد امکان ترک نکنید در صورتی که روزه واجب بدهکار نیستید روزه مستحبی بالاخص روزه اول وسط و اخر هر ماه را ترک نکنید این راهی است که از روایات استفاده می شود و توصیه اساتید بزرگ اخلاق و عرفان مانند مرحوم ایت الله بهجت ره نیز به شاگردانشان همین بود و خودشان نیز همین طریق را طی کردند و به ان مقامات رسیدند گفتنی است همان گونه که در روایات ما توصیه اکید شده هرگز خود را در عبادت خسته نکنید و روزه و سایر عبادات مستحبی را تا انجا که روح وجسمتان کشش دارد انجام دهید و هر وقت احساس خستگی کردید به همان واجبات قناعت نمایید زیرا اگر روح انسان حالت زدگی پیدا کرد یک وقت کار بجایی می رسد که واجبات را هم ترک می کنید